‘Dageraad verwijst naar een loskomen van alle morele waarden, naar een ja zeggen tegen en vertrouwen hebben in alles wat tot nu toe verboden, veracht en vervloekt is.’ – Nietzsche
Na een beginperiode waarin Nietzsche zich onder invloed van Wagner liet bedwelmen door romantiek en idealisme, volgde in 1878 de ontnuchtering. Nietzsche brak met Wagner en ontpopte zich als vrijdenker. Zijn leven stond voortaan in het teken van de verlichting. Hij koos Dageraad als titel voor het boek waarin hij Wagner de deur uit zette (1881). ‘Dageraad’ was een metafoor voor de verlichting.
Dageraad vormt het begin van Nietzsches levenslange gevecht tegen zedenmeesters. In dit werk herleidt Nietzsche ‘moraal’ tot alledaagse ‘gebruiken’ en bindt hij de strijd aan met de metafysische status die de moraal in de loop van de tijd heeft verworven. In navolging van beroemde Franse denkers als Montaigne en La Rochefoucauld werpt hij zich op als een ‘moralist’ in de oorspronkelijke zin van het woord, en dat is, volgens Nietzsche ‘het tegendeel van een moraalprediker; het is een denker die de moraal opvat als twijfelachtig, bedenkelijk, kortom als probleem.’
Dageraad is één aaneenschakeling van briljante en bijtende ontmaskeringen van de eigentijdse moraal.
