Professor Jacobus Gerardus Gerbrant Borst (1902-1975) geldt als de onbetwiste leider van de 20e-eeuwse geneeskunde in Nederland. Hij beoefende het vak zoals het eigenlijk hoort: aan het bed luisterend naar de zieke en met aandacht voor diens familie, werk omstandigheden en omgeving. Daarnaast was hij een begenadigd docent. Legendarisch waren zijn colleges op de zaterdagochtend in het Binnengasthuis. Ze trokken zelfs studenten van ver buiten Amsterdam. Hele generaties artsen heeft hij de kneepjes van het vak bijgebracht, ze beschouwden zichzelf als ‘Borstkinderen’. Geer Borst was een typische exponent van de Amsterdamse internistenschool. Hij was grondlegger van het klinische onderzoek naar de regulatie van bloeddruk en volumehuishouding en verdedigde de integrale interne geneeskunde tegen deelspecialismen. Daarmee staat hij in traditie van bekende artsen als Pieter Klazes Pel, Pieter Ruitinga en Isodore Snapper. Maar meer nog dan zijn voorgangers wist hij met zijn nauwgezette observaties het pathofysiologisch onderzoek te integreren in de kliniek. In de Tweede Wereldoorlog werd Borst opgesloten in Kamp Amersfoort; na zijn vrijlating speelde hij een belangrijke rol in het hooglerarenverzet. Borst was standvastig, principieel en eerlijk. Met zijn grondige kennis en oprechte belangstelling voor de zieke medemens heeft hij een blijvend stempel op de interne geneeskunde van Nederland gedrukt. Voorwoord 9 Proloog 13 1 De arrestatie 17 Select gezelschap – Naar de Euterpestraat – VanAmsterdam naar Amersfoort – Aankomst in Kamp Amersfoort 2 Een stevig fundament 27 Van het geloof gevallen –Keuze voor Amsterdam– Opleiding tot arts – Praktijk op het Betuwse platteland –De ‘Tielsche Kring’ – Maatschappelijke betrokkenheid – Lichaam en geest – Wetenschappelijk werk 3 Jeugdjaren 47 De wereld in 1902 – Het gezin Borst –De jaren in Lienden – HBS-tijd – Een klassieke tegenstelling – Een dramatische wending 4 Student in Amsterdam 63 Studiejaren – Studentenleven – Studiereis naar Frankrijk 5 Agiko avant la lettre 73 Het promotieonderzoek – Opleiding tot internist – Een cruciale waarneming –De opleiding afgerond –Wetenschappelijk onderzoek in het Binnengasthuis – Het belang van een klinisch laboratorium 6 Het tweede fundament 87 Een Klinische School in het Binnengasthuis –De hoogleraren van de Amsterdamse Internistenschool 7 De jaren dertig 97 Erkenning als specialist – Arts en bestuurder –Werk als specialist – Wetenschappelijke ontwikkeling –De eerste publicaties –De benoeming 8 Wetenschappelijk werk: eerste periode 116 Uremie en zoutretentie bij grote maagbloedingen –De betekenis van de bijnier –De rol van de nier 9 Bloed 125 Organisatie van de bloedvoorziening in Nederland – Het bewaren van bloed: de Borstkolf 10 Een bijzondere patiënt 133 Een teer gestel –Kennismaking met Borst –Weerzien in hetkamp 11 De eerste oorlogsjaren 139 Een dramatische fout –De gelijkschakeling – Conflict met het Rode Kruis – Conflict metde faculteit geneeskunde 12 Kamp Amersfoort 148 Organisatie van hetkamp–De gevangenen 13 Gevangen tussen prikkeldraad 155 Het appèl – Aan het werk – Het recht van de sterkste – Strijd tegen de honger – 14 Sanitäter 166 De kamparts – Hulp-Sanitäter – Dysenterie – Borstvoeding – Transfusies in hetkamp– Een oude bekende – Een lugubere zaak – Het lot van de Russen – Ontslag uit hetkamp 15 Verzet 179 Het oorlogsarchief – Medisch Contact – Hooglerarenverzet – HetRode Kruis – Angstige momenten– Hongerwinter 16 Een nieuw begin 194 De zuivering aan de Universiteit van Amsterdam–De kwestie Formijne – Een tweede zuiveringsronde – Geneeskundige zorg – Getuige in naoorlogse processen – Getuige voor de kerk – Borst naar Rotterdam? 17 Visiting professor 209 DeRockefeller Foundation –Reisbeurs voor Amsterdamse hoogleraren –De overtocht – Eerste dag inNewYork – Ontmoeting metde pioniers van de nierfysiologie –Nogmeer ontmoetingen –Rondreis door Amerika – Uitstapje naar Canada – Terug in de States 18 Wetenschappelijk werk: tweede periode 228 Achterstallig werk –De drie typen van urineproductie – Drop en de bijnier – Het meten van de centrale veneuze druk –De wet van Starling en de zoutuitscheiding – Ideeën over de volumeregulatie – Homeostase als model voor ziekte 19 ‘Je fais la guerre’ 245 Borst als docent – Borst als opleider – Borst als wetenschapper – Borst als arts – Borst als afdelingshoofd – Borst als dominante persoonlijkheid – Borst als vriend en collega 20 Pater familias 271 Toenemende welvaart – Vakanties – Cultuur en politiek – Persoonlijk drama– Een nieuw leven 21 De laatste jaren 285 Maatschappelijke erkenning – Afscheid – Ziektebeloop Epiloog 297 Dankwoord 303 Noten 305 Literatuur 361 Geraadpleegde archieven en collecties 371 Verantwoording illustraties 373 Personenregister 375