De sociale zekerheid staat onder druk. Hoewel het draagvlak voor de verzorgingsstaat nog steeds groot is, blijkt het steeds moeilijker om bestaanszekerheid aan de onderkant van de samenleving effectief te versterken. Sociale risico’s concentreren zich bij specifieke groepen, activeringsbeleid kent beperkte successen en maatschappelijke solidariteit is kwetsbaarder geworden. Dit boek analyseert de staat van de sociale zekerheid in Nederland, telkens gespiegeld aan de Belgische ervaring. De analyse laat zien dat de problemen niet louter het gevolg zijn van beleidstechnische tekortkomingen, maar samenhangen met diepere structurele veranderingen: een veranderende arbeidsmarkt, vergrijzing, migratie en toenemende sociale stratificatie. Daardoor dreigt de sociale zekerheid niet alleen haar beschermende functie te verliezen, maar ook uit te groeien tot een katalysator van maatschappelijke spanningen. Tegen deze achtergrond verkent 'De staat van de sociale zekerheid in Nederland' welke nieuwe normatieve en beleidsmatige uitgangspunten nodig zijn om de sociale zekerheid toekomstbestendig te maken en haar rol als fundament van bestaanszekerheid en sociale cohesie te behouden. Woord vooraf: Ernst Hirsch Ballin Met bijdragen van: Paul de Beer, Karel van den Bosch, Hans Boutellier, Koen Caminada, Bea Cantillon, Eleni De Becker, Gerard Everaet, Kees Goudswaard, André Knottnerus, Tijs Laenen, Sarah Marchal, Ive Marx, Femke Roosma, Paul Schoukens, Antoon Vandevelde, Romke van der Veen en Wim Van Lancker Woord vooraf 7 Ernst Hirsch Ballin Inleiding 9 Bea Cantillon 1. Een spiegel voor de Nederlandse sociale zekerheid: grootse prestaties, structurele beperkingen, nieuwe uitgangspunten 11 Bea Cantillon DEEL 1: Prestaties en grenzen van het stelsel 2. Van herverdeling naar activering: balans van veertig jaar hervormingen in de sociale zekerheid 45 Paul de Beer Belgische spiegel: De vloek van de uitmuntende imperfectie 85 Ive Marx 3. De toekomst van de sociale zekerheid als herverdelingsinstrument 89 Koen Caminada & Kees Goudswaard Belgische spiegel: Zijn de grenzen van de herverdeling in Nederland in zicht? Een hoopvol perspectief 119 Sarah Marchal 4. Solidaire gezondheidszorg in een sociale staat: kernpunten en opgaven voor de toekomst 135 André Knottnerus Belgische spiegel: Hoe effectief en solidair is de Nederlandse gezondheidszorg? 177 Karel van den Bosch DEEL 2: Draagvlak, legitimiteit en solidariteit 5. Eroderende solidariteit? Betrokkenheid van sociaaleconomische groepen bij de Nederlandse verzorgingsstaat 191 Femke Roosma Belgische spiegel: Is het maatschappelijk draagvlak voor de Nederlandse sociale zekerheid in gevaar? 217 Tijs Laenen 6. Solidariteit als belofte. Over het morele draagvlak voor sociale zekerheid 223 Hans Boutellier Belgische spiegel: Solidariteit in een tijd van brutaliteit 243 Antoon Vandevelde DEEL 3: Nieuwe risico’s, nieuwe uitdagingen 7. Duurzaamheid en sociaal beleid: sociaalecologische risico’s en de toekomst van de verzorgingsstaat 255 Romke van der Veen Belgische spiegel: Klimaatverandering en sociaalecologische risico’s: de verzorgingsstaat als oplossing … en probleem 283 Wim Van Lancker 8. Van coördinatie tot harmonisatie: gemeenschappelijke uitdagingen voor het sociale Europa 291 Paul Schoukens, Eleni De Becker & Gerard Everaet Naar een Ecosociale Unie: een Europees perspectief voor de Nederlandse verzorgingsstaat 335 Bea Cantillon Over de auteurs 350