Interfacultaire lessenreeks met toekomstgerichte reflecties over mens, maatschappij en wetenschap. De geopolitieke ontwikkelingen bieden weinig hoopgevend nieuws. Heel wat mensen kijken liever weg van wat in Gaza of Soedan gebeurt. Digitale media spelen daarin een dubbelzinnige rol: ze verspreiden beelden van conflicten razendsnel, maar maken het tegelijk makkelijker om diezelfde beelden te negeren. De grote concerns die de digitale advertentiemarkt domineren, weten aan de hand van onze clicks precies wat ons persoonlijk triggert en intrigeert. Zo sturen algoritmes onze aandacht en trekken we ons steeds verder terug in een private interessesfeer. Die tendens tot individualisme zit al lang ingebakken in onze westerse cultuur en heeft diepe historische, religieuze en juridische wortels. Het digitale tijdperk lijkt die tendens alleen maar te versterken. Dat heeft ingrijpende gevolgen, want digitale media beïnvloeden bijvoorbeeld hoe jongeren hun identiteit ontwikkelen, ze vervagen de grens tussen reëel en virtueel en verleiden ertoe om persoonlijke gegevens toe te vertrouwen aan digitale platformen die daar niet altijd zorgvuldig mee omspringen. Tegelijk opent de huidige AI-revolutie in tal van domeinen ongekende mogelijkheden: ziekten kunnen sneller worden gedetecteerd, criminaliteit efficiënter bestreden en de werking van ons brein beter doorgrond. Net daarom dringt zich ook een fundamentele vraag op: hoe kunnen we de maatschappelijke en psychologische risico’s van deze razendsnelle ontwikkelingen beheersen? Naast deze kwesties komen in deze nieuwe bundel *Lessen voor de XXIste eeuw* andere actuele onderwerpen aan bod, zoals de rol van taal in seksuele selectie, de psychologie van armoede en empirisch onderbouwde beleidsvorming in lageinkomenslanden. Met bijdragen van Raz Segal, Freek Van de Velde, Wim François, Steven Eggermont, Bram Vervliet, Vincent Naessens, Koen Lemmens, Rik Vandenberghe, Maarten Larmuseau, Ernst Wolff, Ilse Jonkers, Sofie Royer, Hugo Vankelecom en Kris Dierickx, Lore Vandewalle. De geopolitieke ontwikkelingen bieden weinig hoopgevend nieuws. Heel wat mensen kijken liever weg van wat in Gaza of Soedan gebeurt. Digitale media spelen daarin een dubbelzinnige rol: ze verspreiden beelden van conflicten razendsnel, maar maken het tegelijk makkelijker om diezelfde beelden te negeren. De grote concerns die de digitale advertentiemarkt domineren, weten aan de hand van onze clicks precies wat ons persoonlijk triggert en intrigeert. Zo sturen algoritmes onze aandacht en trekken we ons steeds verder terug in een private interessesfeer. Die tendens tot individualisme zit al lang ingebakken in onze westerse cultuur en heeft diepe historische, religieuze en juridische wortels. Het digitale tijdperk lijkt die tendens alleen maar te versterken. Dat heeft ingrijpende gevolgen, want digitale media beïnvloeden bijvoorbeeld hoe jongeren hun identiteit ontwikkelen, ze vervagen de grens tussen reëel en virtueel en verleiden ertoe om persoonlijke gegevens toe te vertrouwen aan digitale platformen die daar niet altijd zorgvuldig mee omspringen. Tegelijk opent de huidige AI-revolutie in tal van domeinen ongekende mogelijkheden: ziekten kunnen sneller worden gedetecteerd, criminaliteit efficiënter bestreden en de werking van ons brein beter doorgrond. Net daarom dringt zich ook een fundamentele vraag op: hoe kunnen we de maatschappelijke en psychologische risico’s van deze razendsnelle ontwikkelingen beheersen? Naast deze kwesties komen in deze nieuwe bundel Lessen voor de XXIste eeuw andere actuele onderwerpen aan bod, zoals de rol van taal in seksuele selectie, de psychologie van armoede en empirisch onderbouwde beleidsvorming in lage-inkomenslanden. INLEIDING GENOCIDE. PALESTINA IN CONTEXT Raz Segal TAAL ALS PAUWENSTAART. DE ROL VAN SEKSUELE SELECTIE IN TAAL Freek Van de Velde 1. Inleiding: een evolutionaire blik op taal 2. Seksuele selectie 3. Taal als Zahavi-handicap 4. Taal in seksuele selectie 5. Nature en nurture 6. Besluit DE HISTORISCHE EN THEOLOGISCHE GRONDSLAGEN VAN HET INDIVIDUALISME IN DE WESTERSE CULTUUR Wim François 1. Inleiding 2. Het kerkelijke huwelijksrecht tijdens de renaissance van de twaalfde eeuw 3. Openheid op ‘anderen’ 4. Ontstaan van ‘WEIRD-People’ en sociaaleconomische ontwikkelingen 5. De persoonlijke relatie met God en introspectie 6. Geletterdheid en literatuur 7. Het ontluikende genie van de kunstenaar 8. Biecht en introspectie 9. De late middeleeuwen: introspectie ‘in een hoekje met een boekje’ 10. ‘Ketterse’ bewegingen als uiting van een ‘doorgeslagen’ individuele interpretatie van het geloof? 11. Humanisme en renaissance 12. De vroegmoderne periode 13. De ontwikkeling van wetenschap en techniek 14. Conclusie TUSSEN SCHERM EN ZIEL. OVER ROUW, IDENTITEIT, ACTIVISME EN WELZIJN IN DIGITALE TIJDEN Steven Eggermont 1. Theoretische achtergrond 2. Case 1 – Digitale rouw 3. Case 2 – Digitale identiteit 4. Case 3 – Socialemedia-activisme 5. Case 4 – Digitale verbondenheid, stress en welzijn 6. Conclusie DE PSYCHOLOGIE VAN ARMOEDE Bram Vervliet 1. Geld maakt gelukkig (en beschermt tegen mentale stoornissen) 2. Geldgebrek en de psychologie van armoede 3. De armoede van psychologie 4. Duurzame oplossingen 5. Conclusies CYBERVEILIGHEID IN DE DIGITALE WERELD Vincent Naessens 1. De digitaliseringsgolf 2. Kwaadwillige actoren en hun drijfveren 3. Securityuitdagingen aanpakken 4. Veilige digitale ecosystemen 5. Het belang van flankerende wetgeving 6. Uitdagingen voor de komende decennia 7. Besluit DE EROSIE VAN JUSTITIE. EEN SLUIPENDE BEDREIGING VOOR DE MENSENRECHTENBESCHERMING? Koen Lemmens 1. Inleiding 2. De rechterlijke macht in crisis? 3. Justitie als rechtsbedeling 4. Fundamenteler: justitie als onderdeel van de rule of law 5. Nationale schade, internationale collaterale schade 6. Conclusie SPRAAK EN TAAL IN DE HERSENEN. VAN ELEMENTAIRE DEELTJES OVER AFASIE TOT ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE Rik Vandenberghe 1. Inleiding 2. Elementaire deeltjes: wat is het atoom van de spraak? 3. Afasie: wat is noodzakelijk om woorden te vinden en uit te spreken? 4. Hoe weerspiegelen de hersenen de betekenis van woorden? 5. AI: Wat vertelt de spontane spraak ons over de gezondheid van onze hersenen? 6. Besluit HET DNA-VERHAAL VAN VLAANDEREN Maarten Larmuseau 1. Het DNA als archiefdocument 2. Hoe DNA het verleden reconstrueert 3. De mens is een hybride soort zonder rassen 4. De West-Europeaan is het resultaat van vier prehistorische migraties 5. Middeleeuws Vlaanderen 6. Waarom je niets hoort van Spaans of Viking-DNA 7. Pathogenen 8. Vlaamse familiegeschiedenis 9. Genobiografie 10. De take-home message INTERCONTINENTAAL FILOSOFEREN. DENKEN IN EN VOOR EEN WERELD ZONDER MIDDELPUNT Ernst Wolff 1. Inleiding: filosoferen voor een pluralistische wereld 2. ‘Intercontinentaal’ en contingentie: een eerste benadering 3. Filosofische pluraliteit, interculturele filosofie en particulariteit 4. Het ‘continent’ als filosofisch probleem 5. Relaties van relevantie: het contemporaine en het cospatiale in de filosofie 6. Uitvinding: provincialisering en zelf-‘peninsularisering’ 7. Het streven naar gemeenschappelijkheid. Lateraal universalisme 8. Conclusie en slotbeschouwingen DIGITALE TWEELINGEN, KLINISCHE EXPERIMENTEN EN DATAONZEKERHEID. EEN REFLECTIE VAN AVICENNA TOT IN SILICO-GENEESKUNDE Ilse Jonkers 1. Inleiding 2. De twaalfde eeuw en de rationalisering van medische kennis 3. Avicenna’s opvatting van klinische proefvoering 4. Observatie als construct: experiment en model 5. Digitale tweelingen en de herstructurering van onzekerheid 6. Mechanistische en inductieve modellen 7. Probabiliteit, heuristiek en klinische besluitvorming 8. Modelcredibiliteit en Good Simulation Practices 9. Ethische, juridische en maatschappelijke implicaties 10. Conclusie GEZICHTSHERKENNING IN STRAFZAKEN. GEZICHTSVERLIES VOOR DE RECHTSSTAAT? Sofie Royer 1. Inleiding 2. Impact op de mensenrechten 3. Europese grenzen 4. Voorstel voor proportionaliteit 5. Conclusie ORGANOÏDEN. MINIORGANEN MET MAXIMALE IMPACT Hugo Vankelecom en Kris Dierickx Deel I. Organoïden: ontwikkeling, toepassingen en toekomstige evoluties 1. Inleiding 2. Wat zijn organoïden en hoe worden ze ontwikkeld? 3. Toepassingen en potentieel 4. Huidige uitdagingen van organoïden 5. Toekomst naar meer complexiteit Deel II. Ethische uitdagingen rond organoïden 1. Chimaera’s 2. Klinische toepassingen en experimenten 3. Commercialisering en toestemming 4. Organoïdeontologie en morele status 5. Onderzoeksethiek en onderzoeksintegriteit Conclusie EMPIRISCH ONDERBOUWDE BELEIDSVORMING IN LAGE-INKOMENSLANDEN Lore Vandewalle 1. Impactevaluaties 2. Casestudy: financiële inclusie 3. Besluit LIJST VAN DE AUTEURS