Jan Pronk (em. hoogleraar Internationale Ontwikkeling, voormalig PvdA-politicus en VN-diplomaat): "Dit boek van Holke Wierema, die Nicaragua kent als weinig anderen, vervult een lacune in kennis en betrokkenheid. En het komt op tijd, zeker nu de geopolitieke verhoudingen in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika zo grondig verschuiven." In dit boek neemt Holke Wierema de lezer mee door de turbulente geschiedenis van Centraal-Amerika, met Nicaragua als centraal voorbeeld. Van de Spaanse verovering en kolonisatie tot onafhankelijkheid, revolutie en de politieke stabilisatie van de twintigste eeuw: elke fase wordt zorgvuldig geanalyseerd en in context geplaatst. Hoewel er veel literatuur over de regio bestaat, ontbreekt een overzicht dat de lange geschiedenis en de uiteenlopende perspectieven samenbrengt. Talrijke spelers – van oorspronkelijke bewoners en koloniale mogendheden tot nieuwe wereldmachten – met vaak tegengestelde belangen, hebben allemaal hun rol gespeeld. Een tropisch paradijs laat zien hoe deze verschillende gezichtspunten, conflicten en tegenstellingen het ontstaan van het huidige Centraal-Amerika hebben vormgegeven. Het biedt daarnaast inzicht in geopolitieke strategieën, sociale conflicten en historische transities, en toont hoe de geschiedenis van één regio kan helpen de dynamiek van wereldpolitiek en maatschappelijke verandering beter te begrijpen. Inleiding: Brug tussen continenten 11 Een gelaagde en rijk geschakeerde samenleving 13 De eigenheid van de Nicaraguaanse natie 15 Verantwoording 17 Opbouw van het boek 21 deel i onder spaanse heerschappij (1492-1821) 1 Ontdekking en verovering (1492-1527) 27 De mediterrane wereld aan het eind van de Middeleeuwen 27 De ‘ontdekking’ van Amerika 32 Precolumbiaans Midden-Amerika 35 De reizen van Columbus 38 ‘Nuestra Santa Fe’ 43 Het patronaat van de Kroon in West-Indië 46 Botsende belangen op Tierra Firme 47 Gil González Dávila en Nicarao 49 Chorotegas en Nicaraos 52 Pedrarias en zijn rivalen 55 2 Bestuur van de kolonie (1527-1700) 61 Het Spaanse bestuur in Amerika 61 De koloniale bestuursorganen in Spanje 65 Het Reino de Guatemala 68 Strijd op de wereldzeeën 71 Bekering als instrument van inpassing 74 De Gobernador van Nicaragua 79 Gevolgen van de Conquista 83 3 De koloniale samenleving (1527-1700) 85 Veelheid van culturen 85 De humanitaire ramp 89 Een nieuwe bevolkingsgroep 90 De missie in Nicaragua 93 Maatschappij en bedrijvigheid in de Kolonie 98 De encomienda-economie 101 Handel en plantages 104 Migratie naar rurale gebieden 108 4 De jaren van de Spaanse Bourbons (1700-1821) 112 Spaanse macht in Amerika 112 De opkomst van Engeland: plantages, handel en slavernij 114 Britse druk op de Spaanse hegemonie 118 Ontwrichting van het Spaanse imperium 122 De gevolgen in Midden-Amerika 125 De liberale revoluties 126 Nicaragua in het Centraal-Amerika van 1800 130 deel ii onafhankelijk (1821-1850) 5 Onafhankelijk van Spanje (1821-1850) 137 Aan de vooravond van onafhankelijkheid 137 Mexico breekt met Spanje 140 De Centraal-Amerikaanse onafhankelijkheid 144 Naar een nieuwe nationale identiteit 146 De Centraal-Amerikaanse Federale Republiek 148 De eerste economische stappen 150 Ruzie in de Federatie 152 Timbucos en Calandracas 154 De Centraal-Amerikaanse burgeroorlog 157 Breuk met de Federatie 159 Manifest Destiny en Angelsaksische expansiedrift 167 Goudkoorts 173 De Centraal-Amerikaanse economie omstreeks 1850 177 deel iii een nieuw imperium (1850-1974) 6 De Verenigde Staten en Nicaragua (1850-1910) 183 Angelsaksische rivaliteit 183 Avonturiers op het Nicaraguaanse strijdtoneel 185 ‘President’ William Walker 190 Conflict met de buurlanden 191 Dertig Conservatieve jaren 196 Het Liberale bewind van Zelaya 199 Zelaya’s conflicten met imperiale machten 201 De ‘Splendid Little War’ 204 Koffie als motor van verandering 207 Structuurverandering in de rurale samenleving 209 Interoceanisch kanaal 214 De Verenigde Staten worden wereldmacht 220 7 Sandino en de nationale soevereiniteit (1910-1934) 225 Einde van het tijdperk Zelaya 225 ‘Send in the Marines’ 229 Geopolitieke belangen 232 Coolidge stuurt Stimson 237 Het verzet van Augusto César Sandino 239 Strijd tegen de ‘invasores’ 244 De Guardia Nacional 249 Moord met voorbedachten rade 252 8 Het begin van de Somoza-dynastie (1934-1956) 257 Roosevelts Good Neighbor Policy 257 Anastasio Somoza García 261 Tacho’s machtsgreep 263 Veranderende samenleving 265 Exporteconomie in een hogere versnelling 268 Het witte goud 272 Family business 275 Somoza en Roosevelt 278 Washingtonse dilemma’s in de Tweede Wereldoorlog 283 Koude wind uit het Noorden 288 De ‘verkiezingen’ van 1947 293 Koude Oorlog 295 9 Groeiend verzet (1956-1974) 298 Studentenprotest 298 Feest met een bloedig slot 301 Groeiende weerstand en repressie 303 Olama y Mollejones en meer gewapend verzet 305 Beginjaren van het FSLN 310 De ideologie van het Frente 317 Een kolkend sociaal klimaat 319 Het ‘Programa Histórico’ 323 Somoza en de aardbeving 326 deel iv revolutie (1974-1990) 10 Opstand en revolutie (1974-1979) 333 Kerstreceptie onder vuur 333 Richtingenstrijd binnen het Frente 337 Het internationale toneel 340 Het keerpunt 346 Overval op het Palacio Nacional 353 Somoza wil niet wijken 357 Het grote offensief 362 Het internationale politieke front 370 Een roemloze, chaotische aftocht 374 De zwaar bevochten overwinning 377 11 De sandinisten aan de macht (1979-1990) 380 Een nieuw begin 380 De verdeling van de macht 382 Ambitieus regeringsprogramma 386 Amerikaanse adviezen 389 Het landsbestuur 391 ‘Directe democratie’ 394 De Nationale Alfabetiseringscampagne 400 Reforma Agraria 402 Gezondheidszorg voor iedereen 411 Leger van het volk 415 12 Contrarevolutie (1979-1990) 418 Chaotische vlucht 418 Binnenlandse onvrede 419 Tegenstanders worden contra’s 423 Een oppositieleider uitgeschakeld 427 Ronald Reagan wint de verkiezingen 429 Amerikaanse druk 433 ‘Taking the war to Nicaragua’ 438 Hulp van de generaals 440 Casey’s proxy-war 444 Wapens, geweld, terreur 448 Chaos en verdeeldheid binnen de FDN 454 Economische boycot en internationale solidariteit 457 De verkiezingen van 1984 461 Reagans ‘Freedom Fighters’ 464 ‘Project Democracy’ ontmaskerd 470 De ‘gunboat diplomacy’ op herhaling 473 Economische uitputtingsslag 476 Het Iran-Contraschandaal 479 Contadora en Manzanillo 482 13 Jaren van transformatie (1979-1990) 485 Een tienjarig politiek experiment 485 Gemengde economie 489 Landbouwrevolutie 493 Bestuur en democratie 500 De onderhandelingen van Esquipulas 510 De gecoördineerde roep om ‘democratie’ 517 De verkiezingen van 1990 522 deel v thermidor (1990-) 14 Einde van een revolutie (1990-1996) 531 De verslagen vechthaan 531 Het regeringsprogramma van de UNO 535 Transitieakkoord 537 De contra’s ontwapend 540 De Witte Madonna 543 Terugkeer van USAID 546 Een verdeeld Frente 551 De Movimiento Renovador Sandinista 555 Waarom verloor het FSLN? 558 En de Nicaraguanen? 565 15 De nieuwe dynastie (1997-) 571 De corrupte Arnoldo Alemán 571 Een duivelspact in de maak 576 Schoon schip met Enrique Bolaños 579 Ortega’s nietsontziende machtspolitiek 587 Eindelijk weer president 591 Aan de macht om te blijven 595 Vertrapte protestbeweging 601 Nepotisme 608 Opnieuw een verkiezingsfarce 612 Het land uitgezet 614 Epiloog: De revolutie ontspoord 616 Dank 622 Afkortingen 624 Noten 628 Literatuur 680 Index 693