De Grote of Onze Lieve Vrouwekerk is het grootste monument van Harderwijk. In 2018 leidde het kraken van een onmogelijk handschrift in het plaatselijke stadsarchief tot compleet nieuwe inzichten over dit iconische kerkgebouw. De daar zichtbare gewelfschilderingen uit 1561 en 1562, die tot dan toe bekend stonden als ‘stiekem gereformeerd’, konden opnieuw tegen het licht worden gehouden, en met verrassende resultaten: de iconografie blijkt een geheel andere betekenis te bevatten, en de bedenker ervan kan voor het eerst in de geschiedenis worden geïdentificeerd. Dit boek vertelt het verhaal van de Vrouwekerk in het zestiende-eeuwse Harderwijk. Het hanteert het kerkgebouw als lens om scherp zicht te krijgen op het buitengewoon boeiende verhaal van de religieuze omwenteling binnen en buiten de muren van Harderwijk, waar gelovigen er alles aan deden om hun stad, die door het groeiende aantal gereformeerden een ‘kettersnest’ leek te worden, van de godsdienstige ondergang te redden. ‘De Weerd maakt op meeslepende wijze de onrust op de straten, in de kloosters en op het stadhuis voelbaar.’ – prof. dr. Yvonne Bleyerveld, senior conservator teken- en prentkunst aan het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis ◊ Woord vooraf 4 ◊ Het huwelijk van Maria en Jozef 10 16 1 Bouwen na de brand ◊ Een fantaserende franciscaan? 18 ◊ ‘Op Sint-Petersavond brandde Harderwijk’ 20 ◊ Van bouwen en beeldhouwen 22 ◊ Met lijf en leden 28 ◊ Jezus zien 32 ◊ Als de eerste christenen 34 42 2 Verboden boeken en banketten ◊ Over de grens 45 ◊ Pannekoecks boeken 49 ◊ Onze eigen Maria 52 ◊ De zondvloed, of toch niet? 57 ◊ Het zoontje van de kanselier 61 ◊ Luther en Lucifer 64 70 3 Imagoschade ◊ Nieuwe heren, nieuwe wetten 73 ◊ De lat omhoog 77 ◊ Knieval in de tent 79 ◊ Kerkganger van de buitencategorie 81 ◊ Christus heeft mij gedoopt 84 ◊ Een dove dominicaan 87 94 4 Het verhaal van de Vrouwekerk ◊ Lege vlakken 97 ◊ Kat noch hond 99 ◊ Op nul zetten 102 ◊ Goudse Glazen 103 ◊ De geest van Lethmaet 107 ◊ En Paulus dan? 113 128 5 Beeldenstorm ◊ De muizenmaaltijd 130 ◊ Lid van de Liga? 134 ◊ Naar Nijmegen 136 ◊ Vive le Geus! 139 ◊ De kat in het Sacramentshuis 141 ◊ Een zeer mishandelde huid 143 148 6 Heilige Stede ◊ In het gareel 150 ◊ Helen wat heelbaar is 152 ◊ Psalmen zingen voor het vuur 155 ◊ Jeruzalem aan de Zuiderzee 157 ◊ Bosgeuzen 161 ◊ Kerk en koning 164 170 7 Voor het nieuwe geloof ◊ Incubatietijd 173 ◊ Diplomatie 176 ◊ Patriotten en religieverwanten 179 ◊ In naam van Nassau 181 ◊ Geen Schotten, maar eigenheimers 184 ◊ De alles bedekkende kalk 189 196 Bijlage ◊ Het beeldplan van de 198 gewelfschilderingen in de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk van Harderwijk (1561–1562) ◊ Bronnen en literatuur 204