Floris van Egmond, heer van IJsselstein, leefde op het kruispunt van de middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. Hij reisde met hertog Filips de Schone mee naar Spanje, achtervolgde Grote Pier in Friesland, bestreed zijn achterneef hertog Karel van Gelre, joeg Maarten van Rossem op na diens plundering van Den Haag en bevocht de Franse koning Frans I op de slagvelden in Artesië. Hij werd geboren in een middeleeuws graafschap en overleed op 25 oktober 1539 in het wereldrijk van Karel V, op zijn eigen kasteel in Buren. Fleurken Dunbier zou zijn bijnaam zijn geweest. Zijn devies luidden sans faute, ‘zonder mankeren’. Hij was een ijzervreter pur sang en voor honderd procent loyaal aan zijn heer, die de meeste tijd overigens een vrouwe was. Wat is zijn betekenis geweest en was hij echt zo’n goede veldheer? En wat is precies de relatie tussen Floris van Egmond en koning Willem-Alexander? ‘Eindelijk een biografie over Floris van Egmond, wiens portret door Jan Gossaert al velen heeft geïntrigeerd. De man oogt zachtaardig, met zijn wazige en tegelijkertijd helblauwe ogen als van een kitten. Maar was hij dat? Dit boek toont hoe gelaagd en interessant de geschiedenis van ons land is voorafgaand aan de beroemde zeventiende eeuw.’ – Martine Gosselink, directeur van Het Mauritshuis Voorwoord 9 Dankbetuiging 11 1 De heer van IJsselstein 13 Floris was overal bij 13 Bronnen voor Floris’ leven 16 Ruimtelijk kader: Egmond, Holland en IJsselstein 19 Een exemplarische carrière in een tijd van verandering 23 Brieven van Floris van Egmond 25 2 Utrechtse troebelen en Dominante vaders (1483-1500) 29 Een harde opvoeding 29 Eerste acties tegen Utrecht 32 Assistent-stadhouder van oom Jan 34 Filips de schone, graaf van Holland 38 Een dubbelhuwelijk met gevolgen 40 Nóg een huwelijk 41 Cornelis van Bergen 43 De burcht van Grave 44 Huwelijksgeschenken 45 3 Op reis naar Spanje, 1501-1503 49 De Spaanse erfopvolging 49 Van Brussel via Blois naar Burgos 51 Toledo: de ontmoeting der grootvaders 56 Voorbereidingen voor de terugreis 59 Van Barcelona en Salses naar Lyon 60 Familiebezoek en een feest in Innsbruck 62 Thuisreis 64 Man van de wereld 66 4 Spanningen met Karel van Gelre. De jaren 1504-1505 69 Karel van Egmond 69 Graven van Egmond – Graven van Buren 74 Oorlog met Gelre of toch niet? 75 Gelre valt aan 78 Afgedwongen vrede met Karel van Egmond 81 5 Vliesridder en admiraal: De tweede reis naar Spanje (1505-1506) 85 Ridder van het Gulden Vlies 85 Gekapitteld wegens drankzucht 88 Middelburg, 17 november 1505 89 Admiraal voor één reis 90 Oponthoud in Engeland 94 Het einde nadert 96 Terug naar het noorden 99 6 Stadhouder van Gelre 1507-1513 105 Militair adviseur van Margaretha van Oostenrijk 109 Aanval op Utrecht 112 Aanval op IJsselstein 115 Mislukking bij Venlo en een andere baan 119 Intermezzo: chaperon van Maria (mei 1514) 122 7 Stadhouder van Friesland 1515-1517 125 Een nieuw tijdperk breekt aan 125 Nieuwe stadhouder van Holland en Zeeland 126 Naar Friesland 127 De Bende van de Zwarte Hoop 133 De invasie van 1516 134 Het beleg van Sneek en de plundertocht van de Zwarte Hoop 137 Andere stadhouders en commandanten; Karel V naar Spanje 139 8 Kastelen en heerlijkheden 143 Bouwer van kastelen 143 sint-Maartensdijk 144 IJsselstein 145 Pandheer van Grave 147 Alexander Pasqualini, architect en vestingbouwer 150 Leerdam 151 Veldenstein in Jaarsveld 152 schoonhoven 153 Kasteel van Buren 154 Brabantse bezittingen 158 Kortgene, een kortstondig bezit 161 Ten slotte 161 9 Het militaire bedrijf van Fleurken Dunbier 163 ‘Flores Dunnebier, Foert dij de Duwel hijr’ 163 Condottiere in vaste dienst 164 Zwitsers en Duitse landsknechten 167 Bevelhebber op zoek naar geld 169 strijdmakkers: Hendrik van Nassau en Lubbert Torck 171 Familiebedrijf Egmond & Co 174 10 religie, Devotie en mecenaat 177 Geschilderd door Gossaert 177 Benoemingen en de Reformatie 179 Religieuze stichtingen 180 Erasmus van Rotterdam 184 Familievrienden: Antoon en Elisabeth 185 Raamschenkingen 187 Een buxushouten gebedsnoot 189 11 Kapitein-generaal in dienst van de keizer 1522-1539 193 Keizerkroning in Aken, oorlog met Frankrijk 193 Floris naar Terwaan, nieuwe onderhandelingen met Gelre 196 De aanval op Den Haag … 199 … en op Tiel 201 Floris beschimpt in Den Bosch 203 Margaretha sterft, Maria van Hongarije treedt aan 203 De Hoop van Meindert van Ham 207 Nog één keer op veldtocht 208 12 Nazaten en nagedachtenis 213 De grafkelder 213 Maximiliaan en Françoise 216 Walburga (1502-1547) en Anna van Egmond (1504-1574) 218 Filips van Montmorency en Floris van Montigny 221 Anna van Buren en haar kinderen 222 Epiloog – Floris’ nagedachtenis 225 Noten 228 Bronnen en literatuur 236 Archieven 236 uitgegeven bronnen 236 Literatuur 237 registers 243 Namenregister 243 Plaatsnamenregister 245