Zorghervormingen hebben een grote invloed op de samenleving en het leven van burgers. Een integrale analyse van wat nu eigenlijk precies een zorghervorming is en hoe deze zijn vorm krijgt, is daarom van groot belang. Dit boek vervult die lacune. Grote hervormingen in de zorg komen zelden voor. In dit boek nemen de auteurs de belangrijkste zorghervormingen in Nederland onder de loep en laten zij zien dat niet elke hervorming hetzelfde is of het beoogde resultaat heeft. Hervormingen die de toegankelijkheid van zorg verbeteren, blijken vaak succesvoller dan pogingen om de kwaliteit en doelmatigheid te vergroten. De zorg laat zich echter niet vanachter de tekentafel hervormen. Zorghervormingen worden sterk bepaald door hun politieke en maatschappelijke context en moeten worden “bevochten” in een complexe arena met tal van belanghebbende spelers. Hervormingen zijn bedoeld om institutionele veranderingen tot stand te brengen, maar tonen veelal ook een verrassende mate van institutionele continuïteit. Ook in de toekomst zal de roep om zorghervormingen blijven klinken, in het bijzonder met het oog op de houdbaarheid van het stelsel. Inhoudsopgave DEEL 1 1 Inleiding 2 Heeft de zorg unieke kenmerken? DEEL 2 3 Hervormingen in de zorg in historisch perspectief Hervormingen in de curatieve zorg Hervormingen in de langdurige zorg Hervormingen met het oog op de versterking van de positie van de zorgvrager Historische dynamiek 4 Resultaat van hervormingen Verstatelijking Wederzijdse afhankelijkheid Toegankelijkheid Kwaliteit Betaalbaarheid DEEL 3 5 Wat is een hervorming? Hervorming als streven naar ingrijpende verandering Incrementele beleidsverandering Autonome verandering Hervorming als proces Hervorming als mix van institutionele verandering en continuïteit 6 Een breder perspectief op verandering Autonome verandering Samenhang en relatieve betekenis 7 Invloed van omgevingsfactoren Ontwikkeling in de zorgvraag Kennisinnovatie Financieel-economische omgeving Sociaal-culturele omgeving Politiek-ideologische omgeving Incidentele factoren 8 Classificatie van hervormingen Bestuurlijke en beleidshervormingen ‘Grote’ en ‘kleine’ hervormingen Ordenings- en beheersingsgerichte hervormingen Intern- en externgerichte hervormingen Blueprint en big bang hervormingen Hiërarchisch en netwerk gestuurde hervormingen 9 Hervormingen als verandering van beleidsparadigma Het marktparadigma Het preventieparadigma 10 Uitdenken, uitvechten en participatie Hervormen als uitdenken Hervormen als uitvechten Participatie DEEL 4 11 Uitdagingen 12 Epiloog Noten Referenties