Wanneer je als moeder of vader van een (jong) gezin te horen krijgt dat je kanker hebt, staat je leven en dat van je gezin meteen behoorlijk op z’n kop. Hoe ga je om met alles wat er op je afkomt? Wat vertel je de kinderen? Er bestaat geen draaiboek voor het omgaan met alle veranderingen na de diagnose kanker, maar ervaringen van gezinnen die hier eerder mee te maken kregen en kennis uit wetenschappelijk onderzoek kunnen hier wel bij helpen. In dit boek zijn die ervaringen en kennis verwerkt. Dineke Verkaik en Paul Boelen reiken drie ‘taken’ aan waarmee gezinnen zich kunnen voorbereiden op de veranderingen na de diagnose. Het is een praktisch boek voor ouders, met veel informatie, ervaringsverhalen en oefeningen voor het aanpassen aan de veranderingen in je persoonlijk leven, in het gezinsleven en in de opvoeding van de kinderen. Naast dit gezinsboek is er een apart werkboek ter ondersteuning voor kinderen (6-14 jaar) die een ouder met kanker hebben: Wanneer je moeder of vader kanker heeft. Dineke Verkaik werkt als psychotherapeut en orthopedagoog-generalist voor GGZ Centraal. Paul Boelen is hoogleraar klinische psychologie bij de Universiteit Utrecht en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. Inleiding 7 De indeling van dit boek 9 Het werkboek voor kinderen en jongeren 10 Tot slot 10 DEEL 1 DE GEVOLGEN VAN KANKER IN HET GEZIN 1 Veranderingen na de diagnose 13 Een proces van veranderingen 13 Uitkomsten van het veranderingsproces 16 Kenmerken van de ziekte 20 2 Kenmerken van individuele gezinsleden 23 Karaktereigenschappen 24 Copingstrategieën 29 Werk en financiële situatie 33 Opvattingen, cultuur en religie 38 3 Ontwikkeling van kinderen in een gezin met een ouder met kanker 45 Veelvoorkomende reacties per leeftijdsfase van kinderen en jongeren 46 Je kind helpen 52 4 Kenmerken van het gezin 61 Gezinsfunctioneren 63 Opvoedingsstijl 68 De sociale omgeving 75 DEEL 2 OMGAAN MET KANKER IN HET GEZIN Achtergrond van de taken van voorbereid zijn 81 5 Taak 1: Beter weten wat er gaat gebeuren 83 Informatie verzamelen 84 Goed communiceren 87 Hoe vertel ik het mijn kinderen? 89 Communiceren met je partner 94 Communiceren met mensen in je omgeving 96 6 Taak 2: Weten en uitwisselen wat je voelt 101 Emoties herkennen en begrijpen 101 Emotionele reacties op lichamelijke verschijnselen 106 Omgaan met je gevoel en gedachten 111 Negatieve gedachten ‘uitdagen’ 114 Delen wat er in je omgaat 119 Acceptatie en compassie met jezelf 122 Emotionele reacties van kinderen 124 7 Taak 3: Belangrijke dingen doen 129 Weten wat belangrijk is in het dagelijks leven 130 Keuzes maken en doelen stellen 135 Het uitvoeren van de plannen 140 Belangrijke dingen doen met je partner: openheid, intimiteit en seksualiteit 143 Hulp inroepen 145 Afscheid nemen 146 8 Tot slot 151 Noten 153 Meer informatie 161 Dankwoord 173 Over de auteurs 175