Mensen met autisme kunnen op uiteenlopende manieren vastlopen: - Camouflage van autisme leidt vaak tot verhoogd stressniveau. - Overprikkeling maakt het soms lastig om (goed) te kunnen functioneren. - Het voelen en uiten van emoties kunnen op de achtergrond raken. Acceptance and Commitment Therapy (ACT) biedt een duidelijke methode om bewust met deze uitdagingen van autisme om te gaan. ACT moedigt mensen aan om oplossingen die niet werken op een andere manier te bekijken. Het helpt ook om flexibeler te worden in het denken en te focussen op wat iemand belangrijk vindt. Dit werkboek gaat over het leren accepteren van gevoelens en het loslaten van negatieve gedachten. Marlien Pijler behandelt de zes pijlers van ACT via informatie, oefeningen en reflectie. Hierdoor wordt de psychologische flexibiliteit vergroot, zodat er meer rust, zelfinzicht en levensvreugde ontstaat. 'ACT werkboek autisme' is een combinatie van professionele expertise, praktische inzichten uit de praktijk en concrete handvatten voor mensen met autisme; en voor iedereen die worstelt met overbelasting of het gevoel heeft altijd door te moeten gaan. Dit werkboek is bedoeld voor hulpverleners, zoals psychologen, coaches, (socio)therapeuten, die werken met (jong)volwassenen met autisme, maar is zeker ook bruikbaar als zelfhulpboek. Marlien Pijler is autismespecialist en ervaringsdeskundige. In haar praktijk ‘Autismepraktijk Alice’ werkt zij met (jong)volwassenen met autisme. Zij ontwikkelde dit werkboek om met ACT haar cliënten nog beter te begeleiden. Voorwoord 9 Inleiding 11 Hoofdstuk 1 Autisme en ACT 17 1.1 Inleiding 17 1.2 De zes kernprocessen die je leert binnen ACT 17 1.3 Voorafgaand aan de kernprocessen 19 Hoofdstuk 2 Creatieve hopeloosheid en controle 21 2.1 Inleiding 21 2.2 Creatieve hopeloosheid en controle 22 2.3 Vragen 23 2.4 Wat draag jij met je mee? 24 2.5 Zelfstigma 26 2.6 Wat is coping? 28 2.6.1 Probleemgerichte coping (problem-focused coping) 28 2.6.2 Emotiegerichte coping (emotion-focused coping) 29 2.7 Copingmechanismen kunnen gezond of ongezond zijn 29 2.8 Wat zijn jouw ongezonde copingstrategieën? 31 2.9 Welke gezonde copingstrategieën kan jij inzetten? 32 2.10 Oefeningen 34 2.11 Metaforen 36 Hoofdstuk 3 Acceptatie 37 3.1 Inleiding 37 3.2 Angsten 38 3.3 Pijn en lijden 38 3.4 Piekeren 38 3.4.1 Waar piekeren mensen met autisme over? 38 3.4.2 Twee manieren van piekeren 39 3.4.3 Helpt piekeren je verder? 39 3.4.4 Wanneer wordt piekeren een probleem? 40 3.5 Ben ik bereid? 40 3.6 Oefeningen 41 3.7 Metaforen 46 Hoofdstuk 4 Defusie 49 4.1 Inleiding 49 4.2 Wat zijn gedachten? 50 4.3 Het doel van defusie 51 4.4 Defusietechnieken 52 4.5 Verhalen van je verstand 54 4.5.1 Het belang van afstand nemen van de verhalen van je verstand 55 4.5.2 Hoe je de verhalen van je verstand kunt aanpakken 55 4.6 Mensen met autisme ‘denken anders’ 57 4.6.1 Schakelprobleem bij autisme 58 4.6.2 Denk- en- doe-blokkades 58 4.6.3 Stimmen, friemelen, wiegen, fladderen, ijsberen 59 4.7 Helpende en niet-helpende gedachten 62 4.8 Hoe streng ben jij voor jezelf? 63 4.9 Flexibel omgaan met starheid en weerstand 64 4.9.1 Omgaan met starre denkpatronen 64 4.9.2 Moeite met overgang van activiteit 65 4.9.3 Moeite met sociale verwachtingen 66 4.9.4 Moeite met aanpassen aan andermans tempo 66 4.10 Oefeningen 67 4.11 Metaforen 71 Hoofdstuk 5 Zelfbeeld 73 5.1 Inleiding 73 5.2 Jezelf? 74 5.2.1 Psychologisch en persoonlijkheidsperspectief 74 5.2.2 Filosofisch perspectief 75 5.2.3 Spiritueel perspectief 75 5.2.4 Sociaal en relationeel perspectief 75 5.3 Zelfbeeld in de ACT 75 5.3.1 Het beschrijvende zelf (descriptieve zelf) 75 5.3.2 Het bewuste zelf 76 5.3.3 Het observerende zelf 76 5.4 Overtuigingen herkennen 77 5.5 Camoufleren van autisme 78 5.6 Oefeningen 80 5.7 Metaforen 88 Hoofdstuk 6 Hier en nu 91 6.1 Inleiding 91 6.2 Wat is het doel van mindfulness? 91 6.3 Waar kan mindfulness bij helpen? 92 6.4 Oefeningen 93 6.5 Metaforen 99Hoofdstuk 7 Waarden 101 7.1 Inleiding 101 7.2 Voorbeelden van waarden 102 7.3 Kernkwaliteiten, valkuilen en obstakels 102 7.4 Kiezen wat belangrijk is 104 7.4.1 Hoe beperk je keuzestress? 105 7.5 Oefeningen 105 7.6 Metaforen 114 Hoofdstuk 8 Toegewijd handelen 115 8.1 Inleiding 115 8.2 Handelen naar je waarden 116 8.3 Bij angst en paniek 116 8.4 Leven met autisme 117 8.5 Psychologische flexibiliteit (veerkracht) 117 8.6 De zes ACT kernprocessen 118 8.7 Actieplan 123 8.7.1 Tips om je acties uit te voeren 128 8.8 Oefeningen 129 8.9 Metafoor 131 8.10 De vragenlijst 132 8.11 Evaluatie 133 Nawoord 137 Bronnen 139 Woord van dank 141