Hoe kan je luisteren en zien waar je cliënt precies voor komt bij jou als (beginnend) psycholoog? Hoe kan je het impliciete benoemen wat de cliënt bedoelt maar niet zegt? Hoe kan je contact met de cliënt maken, behouden en herstellen binnen het kader waarmee je werkt? Hoe kan je de cliënt serieus nemen wanneer zijn hechtingsstijl het je moeilijk maakt rustig in je stoel te zitten zonder in je eigen verhaal en je oude patronen terecht te komen? Hoe kan je jezelf dan resetten én je aandacht bij het therapeutische proces houden? Als antwoord op deze vragen reikt de auteur eenvoudige lichaamsgerichte technieken aan, onder meer gericht op over- en onderregulatie, vanuit het idee dat regulatie en zelfregulatie een van de sleutels is tot optimaal contact – met de ander én met jezelf. Deze oefeningen kan je eerst zelf, en vervolgens samen met cliënten doen. Zo wordt de behandeling een mooie, gezamenlijke reis. Therapie wordt zo samenwerken met behoud van professionele kaders. Dit boek is een uitnodiging om naar binnen te kijken. Naar binnen kijken is iets wat je kan leren. Het is een gewoonte die je kan toevoegen aan je levensstijl. Het effect van naar binnen kijken, is contact aangaan met jezelf. Dit verjongt, verzacht en vergroot het contact met anderen. Puck van Groningen (1967) heeft een eigen praktijk waarin zij multidisciplinair samenwerkt. Haar zoektocht naar optimaal contact en transparantie in de cliënt-therapeutrelatie heeft ertoe geleid dat ze evidenced based denken vanuit de psychologie, oplossingsgericht werken, de wijsheid van de school van Ridhwan en sensorimotor psychotherapie combineert. Voorwoord 11 Inleiding 14 De sleutel tot contact 14 Lichaamsgerichte mindfulness 15 Schakelen tussen linker- en rechterhersenhelft 17 Sensorimotor psychotherapie-technieken 18 Optimaal contact 18 Relatie en (zelf)regulatie 19 De (beginnende) psycholoog 20 Dit boek 20 Leeswijzer 21 1 Oefeningen voor optimaal contact 26 Oefen met aandacht 27 Oefening 1 Aandacht in rug en voeten 28 Oefening 2 Elleboog-knie 32 Oefening 3 Rustig door de knieën veren 34 Oefening 4 Armen achter het hoofd 35 Oefening 5 De arm-ademhaling: ‘de vaas’ 36 Oefening 6 Een minuut de klemtoon op de uitademing 37 Oefening 7 Tel-ademhaling 38 Oefening 8 Neushaar-ademhaling 41 Oefening 9 Milde blik 43 Oefening 10 Breed kijken 45 Oefening 11 De Tibetaan van Baruch 47 Oefening 12 Ontspannen voeten 50 2 Lichaamsgerichte mindfulness in de behandelkamer 54 Mindfulness in de stoel van de therapeut 55 Basishouding voor cliënt en therapeut 56 Zelfregulatie en ogen dicht 57 Ogen en grenzen 57 (Zelf)regulatie en reflectie 60 (Tegen)overdracht 63 Geraakt worden 65 Een gesprek afronden 68 Mindfulness reguleren 69 Hoe herken je mindfulness bij je cliënt? 71 Motieven van de therapeut 73 Veiligheid 74 Aandachtsverdeling van Almaas 76 Kwetsbaarheid 79 Wifi-wachtwoord 81 Het benoemen van te veel of te weinig spanning 82 Gas geven of remmen 83 Kijken zonder oordeel 86 3 De onhandige relatie tussen je hersenen en je oude rollen 88 Trauma, het brein en overleven 89 Het lichaam en overleven 90 Terugschakelen 91 De optimale zone 93 Subtiele verschillen 96 Hechting en overleven 101 De vijf overlevingsstrategieën 103 4 Sensorimotor psychotherapie-technieken 110 Tracking 111 Contact-statements 112 Directed mindfulness 112 Vijf bouwblokken 113 Het impliciete benoemen 114 Alexithymie 115 Menu 117Panksepps’ energiesystemen 118 Vijf fundamental movements 119 5 Optimaal contact 124 Het executieve brein 125 Als de stress regeert 126 Extra ondersteuning van cliënten 127 Effectieve therapeuten 127 Naar optimaal contact 129 Hoe herken je optimaal contact? 130 Hoe ondersteun je jezelf op de weg naar optimaal contact? 131 De stappen naar optimaal contact 131 Voorwaarden voor een klimaat van optimaal contact 133 Hoe behoud je optimaal contact? 134 Hoe herken je het ontbreken van contact? 135 6 Verlies van contact 138 Leegte 139 Saaiheid en sleur 142 Eenzaamheid 143 Geslotenheid 143 Schild 144 De kloof 145 Boosheid 146 Zelfhaat en haat 147 Euforie 147 7 Emoties en communicatie 152 Eenvoudige basisregels 153 Boosheid toe-eigenen 154 Vuurpijlen 155 Een verborgen ‘nee’ 157 Keuze bij frustratie 158 Op de rand van het onbekende 159 Angst voor verdriet 159 Moedig zijn 1608 De (werk)relatie en (zelf)regulatie 164 Duidelijke afspraken 164 Signalen van tegenoverdracht 165 Signalen van overdracht 166 Signalen van een mogelijke empathische breuk 167 9 Je innerlijke landschap 170 Zelfcompassie 171 De innerlijke blik 172 Uitbreiding van de ‘rug en voeten’-meditatie 173 Achterkant van het lichaam waarnemen 174 Ogen achter in de kassen 175 Je omtrek 177 Ik kan het niet 178 Commando’s 179 Intenties neerzetten 181 Eigen ruimte 182 De stem van je hart 184 Zelfgevoel of sense of self 185 Nieuwe gewoonten 186 Tot slot 187 Nawoord 189 Dankwoord 190 Bronnen 192 Bijlage I ‘Aandacht in rug en voeten’-meditatie voor cliënten 195 Bijlage II Opzet van een lichaamsgerichte oefening in de behandelkamer 196